Concurrentie

In Nederland versterken de posities van de Nederlandse cultuursector en -producten ten opzichte van andere sectoren, en ten opzichte van cultuurproducten uit het buitenland. De totale concurrentiekracht van de Nederlandse cultuursector is tussen 2005 en 2013 sterk gestegen. Dat komt vooral door het spectaculair toegenomen aandeel van exportwaarde muziek in totale exportwaarde, en door de gestegen marktaandelen van de Nederlandse film. Tegelijkertijd tonen 7 van de 17 indicatoren onder de pijler Concurrentie een negatief saldo.

Trend 1: Minder geld naar de cultuursector

Het deel van publieke en private financiële steun dat aan de cultuursector wordt besteed, laat na een groei tot 2009 weer een krimp zien. Op dit punt is de concurrentiepositie van cultuur verminderd. Zowel de giften van bedrijven, sponsors en loterijen als de (in)directe overheidssubsidies aan kunst en cultuur laten een relatieve daling zien. Ten opzichte van indexcijfers over 2011, dalen bovendien de cijfers over het aandeel van vrijwilligerswerk in cultuur in totaal vrijwilligerswerk en het aandeel van hbo-kunstonderwijs afgestudeerden in het totale aantal hbo-afgestudeerden. Cijfers over het aantal banen in de creatieve industrie (Kunst en cultureel erfgoed, Media en entertainment en Creatieve zakelijke dienstverlening) stabiliseren juist, hoewel geen gegevens bekend zijn over het aantal uren dat men werkt, of het inkomen dat men daarmee verdient.

Trend 2: Nederland handelsland

Binnen de gemeenschappelijke Europese markt hoort Nederland tot de kopgroep van sterke nationale economieën. Een positie die te danken is aan het handelsverkeer dat Nederland met zijn economische partners onderhoudt, binnen Europa, maar zeker ook daarbuiten. Met een internationale blik, oriënteren veel Nederlandse kunstenaars zich bijna vanzelfsprekend op de buitenlandse markt. Waar de exportwaarde van kunstvoorwerpen in 2013 desondanks lager uitkomt dan in 2005, is de exportwaarde van muziek juist explosief gestegen. Vooral muziekalbums en optredens van Nederlandse DJ’s zijn populair in het buitenland. De export van kunstvoorwerpen is daarentegen vermoedelijk afgenomen doordat het galeriebestel in Nederland krimpt, en er bovendien een wereldwijde economische crisis is.

Trend 3: Van eigen bodem

Nederland als handelsland heeft ook een andere kant: er is niet alleen interesse van het buitenland in het Nederlandse cultuuraanbod, er is in Nederland ook veel interesse voor buitenlandse cultuurproducten, welke concurreren met Nederlandse producten. Interessant zijn het grote aandeel nieuwe Nederlandse films op het totaal aantal nieuwe films, en het toenemende aandeel van deze films in de bioscooprecettes. Deze trends zijn mede te danken aan succesvolle blockbusters. Het aandeel van nieuwe Nederlandstalige boeken in het totale boekenaanbod krimpt daarentegen. Er worden steeds meer buitenlandse boeken uitgebracht in Nederland, vaak door buitenlandse uitgevers. Ook in de muziekindustrie lijkt het buitenlandse product steeds meer aanwezig: het aandeel van Nederlandse albums en singels op het totaalaantal neemt sinds 2007 af. Hierbij moet opgemerkt worden dat digitale verspreiding van muziek nog nauwelijks is meegenomen. Het is mogelijk dat Nederlandstalige muziek wordt geluisterd en gedownload via kanalen die (nog) niet in de index opgenomen zijn.

Over de pijler concurrentie

Concurrentie is één van de vier pijlers van de Cultuurindex. Om meer te kunnen vertellen over de capaciteit, participatie en geldstromen in de Nederlandse cultuursector, is het van belang deze pijlers in perspectief te plaatsen. Hoe doet de culturele sector het ten opzichte van andere vrijetijdsbestedingen? En hoe sterk staan de Nederlandse cultuurproducten in verhouding tot producten uit het buitenland? De pijler concurrentie omvat cijfers over de positie van de cultuursector in de nationale economie en over de positie van de Nederlandse cultuursector ten opzichte van cultuursectoren in het buitenland. Het indexcijfer van concurrentie groeide van 100 in 2005 naar 120 in 2013. Binnen de pijler zijn de nodige schommelingen aanwezig. Waar de ene sector zijn concurrentiepositie pijlsnel verbetert (export muziek), lijkt de andere sector (boeken) niet het hoofd te kunnen bieden aan concurrentie uit het buitenland. Alle indicatoren die worden besproken onder concurrentie zijn ook terug te vinden onder de pijlers capaciteit, participatie en geldstromen.

Kernindicatoren concurrentie

  1. Concurrentie nationaal
  2. Concurrentie internationaal